Przewlekłość postępowań cywilnych jest jednym z najczęstszych problemów, z jakimi spotykają się strony dochodzące swoich praw przed sądami. Sprawy, które powinny zakończyć się w rozsądnym terminie, trwają niekiedy latami. Najczęstszym problemem jest brak terminowego wykonywania podstawowych czynności, takich jak czynności kancelaryjne. Długotrwałe oczekiwanie na pierwszą rozprawę, wielomiesięczne przerwy pomiędzy terminami, brak podejmowania czynności przez Sąd, czy przewlekłe sporządzanie uzasadnień wyroków powodują realne konsekwencje dla stron postępowania. Przedsiębiorcy nie mogą odzyskać należności, osoby fizyczne pozostają w stanie niepewności prawnej, a często przedłużające się postępowania generują dodatkowe koszty i pogłębiają stres.
Przewlekłość postępowania narusza prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, a jej ocena nie sprowadza się wyłącznie do długości trwania sprawy. Istotne jest to, czy Sąd podejmował czynności terminowo, czy przerwy między nimi były uzasadnione, jaki był stopień skomplikowania sprawy, jakie znaczenie ma ona dla strony oraz czy sama strona nie przyczyniła się do wydłużenia postępowania. W praktyce oznacza to, że nawet postępowanie trwające kilka lat może zostać uznane za przewlekłe, jeżeli w jego toku występowały długie okresy bezczynności lub nieuzasadnionego oczekiwania na czynności procesowe.
W sytuacji przewlekłości ustawodawca przewidział szczególny środek ochrony – skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Skargę wnosi się w toku postępowania, którego dotyczy, a więc jeszcze przed jego zakończeniem. Oznacza to, że jest to instrument służący nie tylko uzyskaniu rekompensaty finansowej, ale również realnemu przyspieszeniu sprawy. Skarga kierowana jest do Sądu, przed którym toczy się postępowanie, natomiast rozpoznaje ją Sąd przełożony nad Sądem prowadzącym sprawę. Przykładowo, w przypadku przewlekłości postępowania przed sądem rejonowym, skargę rozpoznaje Sąd okręgowy, a w niektórych sytuacjach – Sąd apelacyjny.
Skarga powinna spełniać wymagania pisma procesowego oraz zawierać żądanie stwierdzenia przewlekłości wraz z uzasadnieniem wskazującym konkretne okresy bezczynności. W treści skargi można również domagać się wydania zaleceń dla Sądu prowadzącego postępowanie oraz przyznania odpowiedniej sumy pieniężnej. Postępowanie w przedmiocie skargi jest stosunkowo szybkie – Sąd powinien wydać rozstrzygnięcie w terminie dwóch miesięcy od jej wniesienia. W praktyce Sądy zazwyczaj mieszczą się w tym terminie rozstrzygając sprawę.
Istotnym elementem jest koszt skargi. Ustawa przewiduje stałą opłatę w wysokości 200 złotych. Opłata ta podlega zwrotowi w przypadku uwzględnienia skargi, a także w razie jej odrzucenia. W praktyce oznacza to, że ryzyko finansowe związane z wniesieniem skargi jest ograniczone, a sam środek pozostaje dostępny dla szerokiego kręgu stron postępowań. Opłata na poziomie 200 zł nie ogranicza praw strony do jej rozpoznania.
Uwzględniając skargę, Sąd stwierdza przewlekłość postępowania oraz – na wniosek strony lub z urzędu – może zalecić Sądowi prowadzącemu sprawę podjęcie określonych czynności w wyznaczonym terminie. Takie zalecenia nie mogą ingerować w ocenę merytoryczną sprawy, jednak w praktyce skutecznie mobilizują Sąd do podjęcia czynności i przyspieszają postępowanie, niezależnie od wyniku rozpoznania skargi. Dodatkowo Sąd przyznaje stronie odpowiednią sumę pieniężną od Skarbu Państwa. Wysokość tej kwoty mieści się w przedziale od 2.000 do 20.000 złotych i nie może być niższa niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania. W sprawach o szczególnym znaczeniu dla strony Sąd może przyznać wyższą kwotę. Dodatkowo jeżeli skargę wniesie pełnomocnik profesjonalny Sądy rozpoznające skargę zasądzają również koszty zastępstwa w tym postępowaniu (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2006 roku, sygn. akt: III SPZP 1/06).
Stwierdzenie przewlekłości postępowania nie wyczerpuje możliwości dochodzenia roszczeń. Postanowienie uwzględniające skargę wiąże Sąd w ewentualnym późniejszym postępowaniu o odszkodowanie lub zadośćuczynienie. Oznacza to, że strona może w odrębnym procesie dochodzić naprawienia szkody majątkowej lub krzywdy wynikającej z przewlekłości postępowania, a wcześniejsze stwierdzenie przewlekłości stanowi istotną podstawę takiego roszczenia. Dodatkowo możliwe jest wnoszenie kolejnych skarg w tej samej sprawie po upływie określonego czasu, jeżeli przewlekłość nadal występuje.
Kancelaria prowadzi kompleksową obsługę w sprawach klientów, a w przypadku wystąpienia przewlekłości również składa w ich imieniu stosowne skargi. Analizujemy akta sprawy pod kątem okresów bezczynności, oceniamy zasadność wniesienia skargi, przygotowujemy jej uzasadnienie oraz reprezentujemy klientów w postępowaniu przed Sądem przełożonym. Po uzyskaniu postanowienia stwierdzającego przewlekłość prowadzimy również sprawy o dalsze odszkodowanie lub zadośćuczynienie. Naszym celem jest nie tylko uzyskanie rekompensaty finansowej, ale przede wszystkim doprowadzenie do realnego przyspieszenia postępowania i skutecznej ochrony prawa klienta do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.
Kancelaria Adwokacka Hindemith Nobis
adwokat Piotr Hindemith +48 501 563 240 piotr@hindemith.pl
adwokat Aleksander Nobis +48 792 010 008 aleksander.nobis@adwokatura.pl
Stan prawny: 24 marca 2026 roku
